मराठी इतिहास आणि छत्रपती संभाजी महाराज भाग १

कालची तारीख होती १ फेब्रुवारी २०१४…याच दिवशी कालपासून बरोबर ३२५ वर्षांअगोदर मराठी सत्तेला प्रचंड मोठा हादरा बसला…तो इतका प्रचंड होता की,थोड्या काळाकरिता का होईना मराठी सत्तेचे म्हणजेच शिवरायांच्या हिंदवी स्वराज्याचे तळच बुडाले.याच दिवशी १६८९ ला मुकर्रबखानाने (शेख नजीब खान) मुघली फौजेच्या व शिर्के नावाच्या एका मराठी समाजघातकाच्या  सहाय्याने शृंगारपुरच्या अरण्यात स्वराज्याचा दुसरा छत्रपती,हिंदवी स्वराज्य संस्थापक छत्रपती शिवाजीराजे भोसल्यांचा पुत्र,या मराठी जनतेतील रयतेचा राजा संभाजी यास पकडले आणि संपूर्ण महाराष्ट्रावर अवकळा पसरली.संपूर्ण महाराष्ट्र देश दुःखाच्या खोल सागरात बुडून गेला. त्या दुःखद घटनेची आपण चर्चा करणार आहोतच परंतु संभाजी राजांच्या इतिहासातील पात्राबद्दल आधी थोडे पाहू.



तसे संभाजीराजांचे पात्रच इतके गुंतागुंतीचे आहे की,त्यात खरे काय नि खोटे काय याचा सारासार विचार करून निकाल लावणे आजवर कोणाही इतिहासकाराला ठामपणे जमले नाही.तरीसुद्धा संभाजीराजांवर आलेल्या "संभाजी" या विश्वास पाटलांच्या कादंबरी पासून बरेच लोकांचे मत या सिंहाच्या छाव्याविषयी बदललेले आहे.त्या आधीही शिवाजी सावंताच्या "छावा"ने संभाजी या पात्रावर नवीन प्रकाश टाकला होताच.संभाजीराजे गैरवर्तनी होते की सद्वर्तनी,त्यांना राज्याचा लोभ होता की नव्हता,त्यांचे परस्त्रियांसोबत संबंध होते की नव्हते अशा बराच प्रश्नांवर आजपर्यंत खूप मोठी चर्चा झाली त्यात काही चांगले तथ्य बाहेरही आले.काहींनी त्यावरून जातीयवादसुद्धा घडवून आणला.तर अशा बऱ्याच शंका आजही संभाजीराजांच्यावर उभ्या झालेल्या आपल्याला दिसतात.परंतु हे फक्त त्यांच्या तरुण पणापर्यंतच आहे.त्यांचा राज्याभिषेक झाल्यानंतर त्यांच्यावर असा कुठलाच आरोप केला जात नाही,तर येथे नवीनच गोष्ट आपल्यासमोर येते ती म्हणजे त्यांनी आपली सावत्र आई महाराणी सोयराबाईसाहेब यांना मारल्याची.अजून हे सिद्ध झालेले नाही.तर अशा अनेक घटनांमधून समोर येते ती या राजाची गोष्ट,मग आमचे कादंबरीकार,नाटककार केवळ याच गोष्टींना प्रमाण मानून घडवतात छत्रपती संभाजी महाराजांची एक अतिशय धाडसी कथा.जीमुळे लोकांचे तर खूप मनोरंजन होते परंतु पुन्हा काही प्रश्न जसेच्या तसेच राहतात.

आज मला त्याबद्दलच आपले मत येथे मांडायचे आहे.सर्वात प्रथम संभाजीराजांचा इतिहास कसा होता हे सांगण्याच्या भानगडीत मला पडायचे नाही,हे मी येथे नमूद करतो.राजे कसेही असलेत तरी मला ते नेहमीच प्रिय आहेत आणि नेहमीच एक आदरयुक्त प्रेरणास्थान ते माझ्याकरिता असतील.मला हे सुद्धा मान्य आहे की,त्यांच्याकडून काही चुका घडल्या असतीलही,शेवटी तो सुद्धा एक माणूसच होता आणि चुका माणसांकडून नाही तर कोणाकडून घडणार परंतु त्यांनी त्यांच्या आयुष्याच्या शेवटी केलेल्या बलिदानामुळे,त्यांनी औरंगजेबाच्या सेना सागराला दिलेल्या सलग ९ वर्षाच्या झुंजीमुळे त्यांनी केलेली पापे धुवून निघतात.मला आजपर्यंत एक गोष्ट अजिबात समजली नाही ती म्हणजे,संभाजीराजांच्या जीवनावर अनेक प्रश्न आजवर उपस्थित केले गेले,चला एकवेळ ते आपण मान्य करून पाहू परंतु तोच मनुष्य पुढे जाउन आपल्या देशाकरिता बलिदान करतो,आपल्या देशाच्या शत्रूविरुद्ध जाउन ९ वर्षे सतत झुंज देतो,ती पण अशी तशी नाही तर अत्यंत कडवी,आपल्या राज्याची चांगली बडदास्त ठेवतो,इतकेच नव्हे तर सैन्याचा पण तो लाडका असतो,अशा दोन्ही बाजू एकाच व्यक्तीबद्दल पटत नाही.सत्य काहीतरी वेगळे असल्याची जाणीव आपल्याला होतेच.

संभाजी राजांबद्दल अजून एक गोष्ट खूप प्रचलित आहे ती म्हणजे ते दिलेरखानाला जाउन मिळाल्याची.आता यामागे एक अतिशय गुप्त राजकारण होते की, संभाजी राजे खरच शत्रूच्या गोटात सामील झाले होते यावर सध्या खूप वाद सुरु आहे.काही म्हणतात त्यांना शिवरायांनीच शत्रूच्या गोटात पाठविले होते,जेणेकरून ते शत्रूबद्दल काही माहिती आणू शकतील.परंतु ही मला निव्वळ भाकड कथा वाटते कारण आपल्या पुत्राला त्याहूनही वर म्हणजे स्वराज्याच्या युवराजाला शत्रूच्या गोटात एकटे पाठवणाऱ्या वृत्तीचे महाराज होते असे मला कदापीही वाटत नाही.या घटनेमागचे सत्य काय हे त्या दोघा बापलेकांनाच ठावूक.परंतु तरीसुद्धा निव्वळ या घटनेसाठी त्यांचा अपमान करणे मला तरी पटत नाही.चूक सुधारून परत आल्यावर त्यांनी केलेले कार्य डोक्यात आणावे.

आज वर उल्लेख केलेल्या दिवसाच्या निमित्ताने या विषयावर लिहिण्याचे घडले.या विषयावर या लेखात संभाजी राजांच्या फक्त एका बाजूचे विश्लेषण केले परंतु त्यांच्या बाबतीत अनेक मुद्दे आज प्रसिद्ध आहेत. काही मानवनिर्मित सुद्धा आहेत,हे येथे महत्त्वाचे.त्यावर लिखाण करीलच परंतु पुढील भागात.तोपर्यंत तुम्ही संभाजीराजांचे गुण आचरणात आणण्याचे करा तरच या देशाची प्रगती होईल अन्यथा संकटरुपी औरंग्या ठाण मांडून बसला आहेच की.… 

Popular posts from this blog

संवाद….माणसाला मिळालेली एक उपयुक्त देणगी

मराठी भाषा- एक संस्कृती